ΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΔΡΟΜΟΙ ΤΟΥ ΖΑΓΟΡΙΟΥ

 Οι δρόμοι των προγόνων μας, τα παλιά καλντερίμια του Ζαγορίου, έχουν ανάγκη από την αγάπη και την προσοχή μας. Αποτελούσαν το βασικό δίκτυο επικοινωνίας της εποχής και γι αυτό είναι πολύτιμη η διατήρησή τους, γιατί χάρη σ' αυτά το Ζαγόρι ανέπτυξε τον πολιτισμό που το κάνει να ξεχωρίζει ως σήμερα. Αυτή η μεταξύ μας επικοινωνία ήταν το κλειδί για την πρόοδο.

Είναι δυστυχώς αλήθεια πως ένα μικρό μόνο μέρος από τις στράτες που φτιάχτηκαν για να ενώνουν τα χωριά μας και τις χωρισμένες ψυχές των ταξιδεμένων και των συγγενών τους και για να φέρνουν τα πολύτιμα καλούδια της ξενιτιάς, έχει διασωθεί ως τις μέρες μας.

Λάθη έχουμε κάνει όλοι μας και έχουν γίνει προφανώς και σε άλλες χώρες με πλούσια αρχιτεκτονική κληρονομιά. Ας γίνουν όμως αυτά η ευκαιρία, μέσα από την συνειδητοποίησή τους, ώστε να σκύψουμε όλοι μας πάνω στους θησαυρούς που ακόμη διαθέτουμε, με την φροντίδα και την στοργή που τους αξίζει. Στην πρώτη φωτογραφία βλέπουμε ένα εξαιρετικό δείγμα απείραχτου κοινόχρηστου δρόμου που ένωνε δυό κεφαλοχώρια μας, που μέσα από μια αξιέπαινη ιδιωτική πρωτοβουλία και δαπάνη έγινε η αποκάλυψή του, ξεθάβοντάς το μέσα από στρώσεις χωμάτων και λήθης.

Επίσης, μια φωτογραφία από το βιβλίο του αείμνηστου μεγάλου αρχιτέκτονα Βασίλη Χαρίση που τόσο αγάπησε το Ζαγόρι, από ένα πανέμορφο καλντερίμι που δεν υπάρχει πλέον. Αν και ίσως είναι απλά θαμμένο και υπάρχει η ελπίδα μιας αποκάλυψής του κάτω από τα τσιμέντα.

Λίγο-πολύ όλοι στο Ζαγόρι γνωρίζουμε ότι τα καλντερίμια χτίζονταν ξερολιθικά, δηλαδή χωρίς συνδετικό υλικό, κουρασάνι ή οτιδήποτε άλλο. Κατασκευάζονταν με εγκιβωτισμό, δηλαδή σφηνώνοντας κάθετα μεγάλες χοντρές πλάκες, σε απόλυτη επαφή μεταξύ τους μέσα στη γη, σ΄ένα «κιβώτιο» από φυσικούς βράχους ή προϋπάρχοντες τοίχους, κι αφήνοντας ένα μικρό μέρος τους ορατό στην επιφάνεια. Στη συνέχεια, οι χαραμάδες τους γέμιζαν με χώμα και το τελικό κατασκεύασμα άντεχε έτσι για πολλά-πολλά χρόνια, όπως όλοι μας διαπιστώνουμε.

Στις επόμενες φωτογραφίες και στον αντίποδα ακριβώς της τεχνικής των προγόνων μας, έχουμε ένα από τα δυστυχώς πολυάριθμα δείγματα σύγχρονης ψευτοαπομίμησης, το οποίο μάλιστα, όση φιλότιμη προσπάθεια κι αν καταβάλει κανείς, δεν δικαιολογεί ούτε την δαπάνη ούτε την ίδια την ύπαρξή του. Εδώ η κατασκευή έγινε υπέργεια, με μικρές, κοφτερές και ανεπεξέργαστες πέτρες και με χρήση τσιμέντου. Το νερό της βροχής δεν απορροφάται στο έδαφος και καθώς αυτό δεσμεύεται ανάμεσα στις χαραμάδες του κατασκευάσματος, φροντίζει, κυρίως με τις παγωνιές, για την βέβαιη και γρήγορη αποσάθρωσή του.

Οι προγονοί μας διέθεταν, ανάμεσα σε άλλα και το χάρισμα της οικονομίας. Απέφευγαν να κατασκευάζουν καλντερίμια σε εδάφη με μικρές η ελάχιστες κλίσεις, ειδικά όταν δεν υπήρχε κίνδυνος κατολίσθησης. Όπως για παράδειγμα στην Σκάλα Βίτσας–Κουκουλίου, όπου το επίπεδο κομμάτι της δίπλα στο Ρέμα του Βίκου παραμένει ένα καλά πατημένο, επίπεδο χωμάτινο μονοπάτι. Στις μέρες μας λοιπόν, είναι κρίμα να ξοδεύονται χρήματα για αχρείαστα και προσβλητικά για τους προγόνους μας και την κληρονομιά μας έργα. Και όχι για την ουσιαστική διάσωση των γνήσιων θησαυρών μας, την παράλληλη ανάπτυξη της έρευνας και γνώσης των παλιών τεχνικών και την εκπαίδευση νέων τεχνιτών σ' αυτές.